عبدالله مستوفى
347
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
امنيهء ايالت بندوبستها و قول و قرار وفادارى نسبت بهمديگر نيز در كار آمده است . نقض قول و قرار از طرف كلنل پسيان و توقيف والى و فرستادن او بتهران و از همه بالاتر ، تعيين كلنل مشار اليه ، به سمت كفالت نظامى ايالت از طرف سيد ضياء الدين و بسط يد كلنل در امور كشورى و لشكرى ، و بالاخره رياست وزراى قوام السلطنه چيزهائى بود كه از يكطرف وسائل پيشرفت را براى كلنل زياد كرده ، و از طرف ديگر بهانهاى براى منويات ماجراجويانهء او فراهم آورده بود . قوام السلطنه در به دو امر بدون اينكه از نقض قول و قرار و حبس و توقيف خود چيزى به روى خويش و كلنل بياورد مانند وزير داخله و رئيس الوزراء با او به همان سمت كفيل ايالت مكاتبهء ادارى را شروع كرد و بعد از چندى كه ناگزير بايد ايالت نظامى كه براى موقع فوق العاده ايجاد شده بود ، ملغى شود نجد السلطنه را كه مدتى وزير ماليهء خراسان و چند بارى هم كفيل ايالت شده بود ، به سمت كفالت ايالت تعيين نمود و كلنل پسيان را كماكان برياست امنيهء خراسان باقى گذاشت . ولى كلنل ، از يكطرف با رويهء حق بجانب خود را مظلوم و اين اقدام قوام السلطنه را از راه دشمنى با خود وانمود ، و از طرف ديگر مردم را بر ضد نجد السلطنه كفيل ايالت تحريك ، و او را مجبور به استعفاء نمود ، و خود بدون امر مركز و برحسب تمايل عموم اهالى ( ؟ ) زمام امور كشورى را هم مثل سابق بدست گرفت . باوجوداين ، قوام السلطنه براى برآوردن خواهش وجوه اهالى ، تا فرستادن والى جديد ، حكم كفالت ايالت را براى كلنل پسيان فرستاد . معهذا ، سركار كلنل دست از خردهكاريهاى خود ، كه نقشهء تمرد او را ظاهرتر ميساخت برنداشت . قوام السلطنه صمصام السلطنهء بختيارى را كه دو سه بار هم رئيس الوزراء شده بود ، بايالت خراسان نامزد كرده و تصور ميرفت كه با تعيين اين والى متعين پيرمرد كمهوا و هوس آقاى كلنل پسيان دست از تمرد بردارد و كار بمسالمت ختم شود . باز هم كلنل دست از رويهء سابق خود برنداشته ، همواره از يكطرف خود را فدا شدهء غرض شخصى و مظلوم ، و از طرف ديگر متمرد نشان ميداد . حتى صمصام السلطنه پيشنهاد و شرط كلنل را در نبردن سوارهء بختيارى همراه خود هم پذيرفت باوجوداين ، نتوانست خاتمهاى بحرفهاى سربالاى سركار كلنل بدهد . رئيس كل امنيه البته بدستور قوام السلطنه چند نفر از افسران ايرانى و يك نفر سوئدى را بعنوان تفتيش ، مأمور كرد كه با خود و زيردستان كلنل ملاقات كرده ، وخامت عاقبت اين رويه را به آنها متذكر شوند . ولى ، كلنل عدهاى مجهز كرده ، يكى دو منزل جلو فرستاده و آنها را توقيف كرد و اجازه نداد كه تماسى بين آنها و افسران جزو روى دهد . و بعد از يكى دو روز ، آنها را با عدهاى تحتنظر از خاك خراسان به سمت تهران روانه كرد . چنان كه خوانندهء عزيز مىبيند قوام السلطنه كه دستآويز و مستمسك اين حقبجانبى